طراح سایتپایه یازدهم
دانلود کل سایت
فهرست درس‌ها

پودمان ۱: برنامه‌نویسی پایتون

if، elif و else

صفحه ۲۷

مثال: مطمئن شدن از نامعتبر بودن یک مقدار: در این مثال با عملگر مقایسه‌ای != به معنای نابرابری، برنامه نوشته شده و اگر نام کاربری وارد شده نامساوی با "guest" باشد، از ورود او با پیغام مناسب جلوگیری می‌شود. برنامه را اجرا و نتیجه را با داده‌های مختلف بررسی کنید (شکل60).

شکل ۶۰
شکل ۶۰
تصویر کتاب

مثال: در این برنامه عملگر > برای بررسی شرط بیشتر بودن نمره هنرجو در دروس پودمانی از عدد 12 استفاده شده است. برنامه را اجرا و نتیجه را با داده‌های مختلف بررسی کنید (شکل61).

شکل ۶۱
شکل ۶۱

مثال: در این برنامه عملگر < برای بررسی محدودیت سنی زیر ۱۸ سال برای ورود به سایت استفاده شده است. برنامه را اجرا و نتیجه را با داده‌های مختلف بررسی کنید (شکل62).

شکل ۶۲
شکل ۶۲

صفحه ۲۸

مثال: در این برنامه محدودیت تعداد سفارش کالا با عملگر <= مورد بررسی قرار گرفته است که تنها به تعداد ۵ یا کمتر از ۵ را شامل می‌شود. برنامه را اجرا و نتیجه را با داده‌های مختلف بررسی کنید (شکل63).

شکل ۶۳
شکل ۶۳

مثال: در این برنامه محدودیت پایه تحصیلی 11 برای ورود به سیستم پیشرفته با عملگر >= برقرار شده است. برنامه را اجرا و نتیجه را با داده‌های مختلف بررسی کنید (شکل64).

شکل ۶۴
شکل ۶۴

مثال: در این برنامه شرط ورود به مرحله دوم مسابقه سن حداقل ۱۸ و امتیاز حداقل 70 در نظر گرفته شده است. برنامه با عملگرهای مقایسه >= به معنی بزرگ‌تر مساوی و عملگر منطقی and به معنی " و " نوشته شده است. نتیجه عملگر and زمانی True است که هر دو عبارت و هر دو True باشند. برنامه را اجرا و نتیجه را با داده‌های مختلف بررسی کنید (شکل65).

تصویر کتاب
تصویر کتاب
شکل ۶۵
شکل ۶۵

صفحه ۲۹

مثال: در این برنامه عملگر منطقی or بین دو عبارت قرار گرفته است و شرط را برای برقراری یکی از عبارات بررسی می‌کند. نتیجه آن زمانی true است که یکی از عبارات دو طرف or درست باشد. برنامه را اجرا و نتیجه را با داده‌های مختلف بررسی کنید (شکل66).

شکل ۶۶
شکل ۶۶

نوع سوم ساختار شرطی if – elif– else

این ساختار زمانی استفاده می‌شود که چند شرط مختلف وجود داشته باشد و برنامه باید یکی از آنها را انتخاب کند. elif شرط جدید را در صورت برقرار نبودن شرط‌های قبلی بررسی می‌کند، یعنی اگر یکی از شرط‌های if یا elifها برقرار شود و دستور آن اجرا شود دیگر شرط سایر elifها بررسی نخواهد شد. elif مخفف else if است و برای بررسی شرط‌های بعدی استفاده می‌شود. تفاوت بین else و elif این است که بعد از else هیچ شرطی نوشته نمی‌شود.

ساختار کلی if – elif – else

if condition1:
     statements1
elif condition2:
     statements2
else:
     statements_else

صفحه ۳۰

مثال: برنامه‌ای بنویسید که سطح بازی را از ورودی دریافت و سپس بر اساس آن پیامی مناسب نمایش دهد. برنامه را نوشته، اجرا و نتیجه را با داده‌های مختلف بررسی کنید (شکل67).

شکل ۶۷
شکل ۶۷

مثال: برنامه‌ای بنویسید که پس از دریافت نوع غذا و نوشیدنی از کاربر در آن موارد زیر بررسی شود:

اگر پیتزا و نوشیدنی انتخاب شود ← قیمت 140000

اگر پیتزا بدون نوشیدنی← قیمت 120000

در غیر این صورت ← پیام«Other option» چاپ شود. در این مثال استفاده از عملگر منطقی and در شرط، مورداستفاده قرار گرفته است. برنامه را نوشته و اجرا کنید (شکل68).

شکل ۶۸
شکل ۶۸

مثال: دستورات زیر وضعیت دستگاه را از کاربر دریافت می‌کند و بر اساس آن پیام مناسب را نمایش می‌دهد. برنامه زیر را اجرا و نتیجه را بررسی کنید (شکل69).

شکل ۶۹
شکل ۶۹

صفحه ۳۱

مزیت استفاده از ساختار if-elif-else نسبت به استفاده از چند if مجزا این است که اگر شرطی برقرار باشد، دیگر شرط‌های بعدی توسط برنامه بررسی نمی‌شوند. این ویژگی باعث افزایش سرعت اجرای برنامه و بهینه‌تر شدن عملکرد آن می‌شود.

مثال: برنامه‌ای بنویسید که اگر مقدار choice یکی از گزینه‌های زیر بود، پیام مناسب را چاپ کند و در غیر این صورت پیام Food not available نمایش داده شود (شکل70).

الف) منوی غذا شامل دو گزینه زیر

شکل ۷۰
شکل ۷۰

است:

  • Pizza

  • burger

صفحه ۳۲

ب) برنامه را گسترش دهید که اگر منوی غذا شامل سه گزینه زیر باشد: (شکل71)

  • pizza

  • burger

  • pasta

شکل ۷۱
شکل ۷۱

در مثال بالا اگر منو 20 غذا داشته باشد چه می‌شود؟ یا اگر فردا غذا جدید اضافه شود چه؟ اولین راه‌حلی که به نظر می‌رسد این‌است که از تعداد بیشتری if استفاده شود. ولی این کار، کد را طولانی‌تر و سخت‌تر می‌کند. اما راه حل آن استفاده درست از لیست‌ها و دستورات حلقه‌های تکرار است.

حلقه‌های تکرار (Loop)

در هنگام کدنویسی، اگر نیاز باشد یک دستور یا مجموعه‌ای از دستورات چندین بار اجرا شود، از ساختارهای حلقه‌های تکرار استفاده می‌شود. این ساختارها باعث می‌شوند کدها خواناتر، کوتاه‌تر و خواناتر و مدیریت آن آسان‌تر شود. به‌عنوان‌مثال، اگر لازم باشد برنامه‌ای نوشته شود که کلمۀ python را ۱۰ بار چاپ کند، به‌جای آنکه دستور (print('python' ده بار به صورت جداگانه نوشته شود، می‌توان این دستور را تنها یک‌بار داخل یک حلقه قرارداد تا اجرای آن به‌صورت خودکار ده بار تکرار شود.

شکل ۷۲
شکل ۷۲