طراح سایتپایه یازدهم
دانلود کل سایت
فهرست درس‌ها

پودمان ۱: برنامه‌نویسی پایتون

متغیرها، نوع داده و عملگرها

صفحه ۸

متغیر (variable) و انواع داده

متغیر، محلی از حافظه RAM است که برای ذخیره موقت داده استفاده می‌شود. در پایتون برای ایجاد متغیر نیازی نیست که ابتدا آن را تعریف (declare) و سپس مقداردهی (initialize) کنید؛ نوع داده به‌صورت خودکار تشخیص داده می‌شود (شکل14). کافی است که در سمت چپ عملگر انتساب یعنی " = " نام متغیر و در سمت راست آن، مقدارش را بنویسید. name="baran" , num = 55 پایتون از انواع مختلفی از متغیرها پشتیبانی می‌کند (شکل 15).

شکل ۱۵
شکل ۱۵
شکل ۱۴
شکل ۱۴

پایتون از روی مقداری که به متغیر اختصاص داده می‌شود، نوع آن را تشخیص می‌دهد.

مثال: num1=15 در این مثال پایتون نوع متغیر را از نوع عدد صحیح تعیین می‌کند و نیازی به بیان نوع متغیر هم نیست.

انواع داده پرکاربرد در پایتون

شکل ۱۶
شکل ۱۶

نوع داده رشته‌ای (str): هر چیزی که متن باشد، مثل اسم، پیام، ایمیل، رمز عبور، شماره تلفن، توضیح، نوع داده رشته‌ای (str) است.

نوع داده str که اختصار یافته کلمه string است را می‌توانید با استفاده از علامت نقل‌قول تکی یا دوتایی یا سه‌تایی تعریف کنید (شکل16).

  • نوع داده عدد صحیح (int): عددهایی که با آنها محاسبه انجام می‌دهید و اعشار ندارند همان عددهای صحیح (int) یا همان integer، هستند (شکل17).
شکل ۱۷
شکل ۱۷

صفحه ۹

  • نوع داده عدد اعشاری (float): این داده‌ها عددی هستند و در محاسبات ریاضی به کار گرفته می‌شوند و دارای مقدار اعشاری هستند. مثل:
  height = 1.75
  • تابع type(): خروجی تابع type(), نوع داده هر متغیر می‌باشد (شکل18).
شکل ۱۸
شکل ۱۸

از این مرحله به بعد کدها را در محیط VS Code بنویسید. برای انجام این کار برنامه VS Code را اجرا کرده و سپس از منوی فایل دستور new folder یک‌پوشه جدید به نام PyProg ایجاد کنید و سپس در آن پوشه از منو فایل با انتخاب گزینه New File، کادر EXPLORER انتخاب دکمه New File و یا کلید‌های ترکیبی Ctrl+ N فایل جدیدی به نام prog01.py در این پوشه ایجاد کنید (شکل 19). حالا صفحه ویرایشگر کد باز شده و می‌توانید دستورات خود را در آن بنویسید.

شکل ۱۹
شکل ۱۹

برای اجرای دستورات از دکمه در سمت راست‌بالای صفحه برنامه یا منوی Run استفاده کنید. نتیجه اجرای برنامه در پایین صفحه‌، نمایش داده خواهد شد (شکل20).

شکل ۲۰
شکل ۲۰

شیوه‌نامه نگارش پایتون (PEP)

نحوه نگارش کدهای پایتون و قراردادهای کدنویسی را ارائه می‌دهد و باعث خوانایی بیشتر و تمیز (clean) شدن کدها می‌شود. برای مشاهده می‌توانید به pep8.ir مراجعه کنید.

صفحه ۱۰

در VSCode پس از کدنویسی با فشار کلیدهای Alt+Shift+F به طور خودکار بیشتر مشکلات فرمت کد را بر اساس pep8 اصلاح می‌کند. به‌شرط آنکه یکی از افزونه‌های autopep8، Black formatter، Ruff یا yapf نصب شده باشد.

قواعد نام‌گذاری متغیرها در پایتون

  • نام متغیر نمی‌تواند شامل کاراکتر فاصله باشد. به طور مثال نمی‌توان متغیری با نام is valid تعریف کرد.

  • نام‌گذاری متغیرها در پایتون باید با یک حرف یا زیر خط آغاز شود. مثل (num، _personal)

  • نام متغیر می‌تواند شامل حروف، اعداد و زیر خط باشد.

  • نام متغیرها به حروف کوچک و بزرگ حساس است Age، age و AGE سه متغیر متفاوت هستند.

  • نام متغیر نباید هیچ یک از کلمات کلیدی پایتون باشد. نام‌های var, import، const، if، for به‌عنوان نام متغیر اشتباه است. چون این کلمات از کلمات کلیدی پایتون هستند.

عملگر (operator): نمادهای ویژه‌ای هستند که عملیات خاصی را روی مقادیر یا متغیرها انجام می‌دهند. در این عبارات a + b یا c * d یا 4/2 به +، * و / عملگر (operator) گفته می‌شود.

عملوند (operand): مقدار یا مقدارهایی هستند که عملگرها روی آن کار می‌کنند. مثلاً در عبارت a + b علامت "+" عملگر و a, b عملوند هستند.

صفحه ۱۱

عملوندهایِ عملگر " +" در پایتون می‌توانند، هر دو عددی یا هر دو رشته‌ای باشند که در این صورت در حالت اول، جمع ریاضی و در حالت دوم الحاق (concatenation) اتفاق می‌افتد (شکل21).

شکل ۲۱
شکل ۲۱

صفحه ۱۲

برخی از انواع عملگرها در پایتون

جدول1 برخی از عملگرهای ریاضی را نشان می‌دهد که می‌توانید از آنها در انجام محاسبات ریاضی استفاده کنید.

جدول ۱

عملگر ریاضی

عملگر کاربرد
+ جمع
- تفریق
* ضرب
/ تقسیم
% باقی مانده تقسیم
شکل ۲۲
شکل ۲۲

دستورات ورودی و خروجی

  • دستور print() : پیش‌تر گفته شد که دستور print برای نمایش خروجی استفاده می‌شود و با برخی از کاربردهای این دستور نیز آشنا شدید.

تابع len() : گاهی لازم است بدانید یک متن چند کاراکتر دارد. این تابع تعداد کاراکترهای یک متن را محاسبه می‌کند (شکل23).

شکل ۲۳
شکل ۲۳
  • دستور input() : برای دریافت داده از کاربر و ذخیره در متغیر از دستور input استفاده می‌شود (شکل24).
شکل ۲۴
شکل ۲۴