طراح سایتپایه یازدهم
دانلود کل سایت
فهرست درس‌ها

پودمان ۴: توسعه وب پایتون

خواندن و نوشتن فایل متنی

صفحه ۲۵۴

واحد یادگیری 2

آیا تابه‌حال اندیشیده‌اید

  • چرا نمی‌توان همیشه از متغیرها برای نگهداری اطلاعات استفاده کرد؟

  • چه تفاوتی بین «ذخیره موقت اطلاعات در حافظه (RAM)» و «ذخیره در فایل» وجود دارد؟

  • اگر چند بار برنامه را اجرا کنید و هر بار در فایل بنویسید، چه اتفاقی برای محتوای قبلی می‌افتد؟

  • چه زمانی استفاده از فایل متنی ساده کافی است و چه زمانی بهتر است از JSON استفاده کنید؟

  • اگر مسیر فایل اشتباه باشد، برنامه چگونه باید رفتار کند؟

  • اگر قرار باشد یک برنامه فروشگاهی طراحی کنید، چه اطلاعاتی باید در فایل ذخیره شود و چرا؟

در پایان از هنرجو انتظار می‌رود

  1. از کلاس "Path" و ماژول "pathlib" برای مدیریت مسیرها (Path Objects) استفاده کند.

  2. محتوای فایل‌های متنی را بخواند و داده‌ها را در آنها بنویسد، اضافه کند و فایل‌ها را ایمن ببندد.

  3. داده‌ها را از چندین فایل بخواند، محتوای آنها را ترکیب کند و با استفاده از حلقه‌ها، مجموعه‌ای از فایل‌ها را پردازش نماید.

  4. خطاهای رایج مانند "FileNotFoundError" و "ZeroDivisionError" را تشخیص داده و با استفاده از "try/except" از توقف برنامه جلوگیری کند و پیام‌های خطای مناسب نمایش دهد.

  5. ساختار "JSON" را درک کرده و داده‌ها را با استفاده از json.loads() بخواند و با json.dump() در فایل بنویسد.

استاندارد عملکرد

هنرجو باید بتواند با استفاده از شیء Path به‌صورت ایمن و دقیق عملیات ایجاد، خواندن، نوشتن و مدیریت فایل‌های متنی و JSON را انجام دهد و خطاها و استثناهای احتمالی را به‌درستی کنترل کند.

صفحه ۲۵۵

آشنایی با فایل در پایتون

در این واحد یادگیری با کار با فایل‌ها و ذخیره‌سازی داده‌ها آشنا می‌شوید تا برنامه‌های شما کاربردی‌تر و پایدارتر شوند. می‌آموزید چگونه داده‌ها را ذخیره و بازیابی کنید و با استفاده از مدیریت استثناها از توقف برنامه در شرایط غیرمنتظره جلوگیری نمایید.

همچنین با ماژول json آشنا خواهید شد که امکان نگهداری اطلاعات کاربران را فراهم می‌کند.

فرض کنید برنامه‌ای برای ثبت مخاطبین یک تلفن همراه نوشته‌اید. اگر برنامه را اجرا کنید و چند مخاطب وارد کنید، تا زمانی که برنامه باز است اطلاعات در حافظه نگهداری می‌شوند. اما اگر برنامه بسته شود، تمام اطلاعات از بین می‌روند. برای اینکه اطلاعات به‌صورت دائمی ذخیره شوند و بعداً بتوانید دوباره به آنها دسترسی داشته باشید، لازم است از فایل‌ها استفاده کنید. فایل‌ها امکان ذخیره اطلاعات روی حافظه جانبی (مانند هارد دیسک) را فراهم می‌کنند.

شکل ۱۸
شکل ۱۸

کار با فایل

اطلاعات زیادی در فایل‌های متنی ذخیره می‌شوند؛ مثل نمرات دانش‌آموزان، لیست قیمت‌ها، داده‌های آب و هوا، ترافیک، یا متن یک داستان. برای اینکه یک برنامه بتواند از این اطلاعات استفاده کند، باید فایل را بخواند. اولین گام برای استفاده از یک فایل متنی، این است که فایل را وارد حافظه برنامه کنید، بعد از آن می‌توانیدکل فایل را یک‌جا بخوانید یا آن را خط‌به‌خط بررسی کنید. خواندن فایل به برنامه کمک می‌کند تا اطلاعات را تحلیل، نمایش یا تغییر دهد.

شکل ۱۹
شکل ۱۹

صفحه ۲۵۶

ایجاد فایل متنی

ابتدا یک فایل متنی به نام mobile_bransd.txt بسازید و برندها را در آن بنویسید (هر برند دریک خط):

خواندن کل فایل در پایتون

برای خواندن کل محتویات فایل از کتابخانه pathlib استفاده کنید.

شکل ۲۰
شکل ۲۰

توضیح کد:

from pathlib import Path
  • این خط کلاس Path را از کتابخانۀ pathlib وارد می‌کند. Path ابزاری برای کار با مسیر فایل‌ها و پوشه‌ها است و استفاده از آن ساده‌تر و امن‌تر از open معمولی است.
path = Path('mobile_brands.txt')

در اینجا path یک کلاس است که برای مدیریت مسیر فایل‌ها ساخته شده است. با نوشتن:

path = Path('mobile_brands.txt')

یک نمونه (object) از کلاس Path ساخته می‌شود. این نمونه می‌داند که فایل mobile_brands.txt کجاست، ولی هنوز خود فایل باز نشده یا خوانده نشده به عبارت ساده: path فقط نشانی فایل روی رایانه را نگه می‌دارد.

وقتی می‌نویسید path.read_text() آن وقت فایل باز و خوانده می‌شود، یک Path object ساخته شده است که به فایل mobile_brands.txt اشاره می‌کند. چون این فایل در همان پوشه‌ای است که فایل پایتون (py.) قرار دارد، فقط نام فایل کافی است. اگر فایل در پوشه‌ای دیگر بود، باید مسیر کامل یا نسبی آن را بدهید.

brnds = path.read_text()
  • با متد read_text کل محتوای فایل خوانده می‌شود. نتیجه به‌صورت یک رشته (string) در متغیر contents ذخیره می‌شود. هر خط فایل در رشته با کاراکتر \n جدا شده است.

صفحه ۲۵۷

  • محتویات brands درخروجی چاپ می‌شود.
print(brands)

خروجی مثال:

شکل ۲۱
شکل ۲۱

حذف خط خالی اضافی: گاهی read_text() یک خط خالی اضافی در انتهای فایل ایجاد می‌کند. برای حذف آن می‌توانید از متد rstrip استفاده کنید.

brands = brands.rstrip()

حالا خروجی تمیز و بدون خط خالی نمایش داده می‌شود.

مسیرهای نسبی و مطلق فایل‌ها

آدرس نسبی و مطلق مانند داشتن یک نقشه دقیق برای دسترسی به فایل‌های شماست. آدرس مطلق تضمین می‌کند که برنامه شما روی هر سیستمی، دقیقاً همان فایل را پیدا کند؛ اما آدرس نسبی به شما کمک می‌کند کدی بنویسید که بدون تغییر، در هر پوشه‌ای جابجا شود و باز هم فایل‌های مورد نیازش را بیابد.

وقتی نام فایلی مثل mobile_brands.txt را به Path می‌دهید، پایتون در پوشه‌ای که فایل در حال اجرا (یعنی برنامه .py شما) در آن قرار دارد، جستجو می‌کند. گاهی اوقات، بسته به نحوه سازماندهی کارهایتان، فایلی که می‌خواهید باز کنید ممکن است در همان پوشه برنامه شما نباشد. مثلا، ً شاید برنامه‌هایتان را در پوشه‌ای به نام py_progs و داخل آن پوشه‌ای به نام text_files برای جدا کردن فایل‌های متنی از برنامه‌ها نگهداری کنید. با اینکه text_files داخل py_progs است، اگر فقط نام فایلی را در text_files به Path بدهید، کار نمی‌کند؛ چون پایتون فقط در py_progs جستجو می‌کند و متوقف می‌شود؛ به text_files نگاه نمی‌کند. برای اینکه پایتون بتواند فایل‌ها را از پوشه‌ای غیر از پوشه برنامه شما باز کند، نیاز به مسیر صحیح دارید.

شکل ۲۲
شکل ۲۲

صفحه ۲۵۸

دو راه برای مشخص کردن مسیر فایل‌ها در برنامه‌نویسی وجود دارد:

  1. آدرس نسبی (Relative File Path): این آدرس به پایتون می‌گوید که مکان مورد نظر را نسبت به پوشه برنامه در حال اجرا پیدا کند. از آنجایی که text_files داخل py_progs است، باید مسیری بسازید که با پوشه text_files شروع شود و به نام فایل ختم شود. نحوه ساخت این مسیر این‌گونه است:
       path = Path('text_files/filename.txt')
  1. آدرس مطلق (Absolute File Path): در این نوع آدرس دهی شما می‌توانید دقیقاً به پایتون بگویید فایل در کجای رایانه شما قرار دارد، صرف نظر از اینکه برنامه در حال اجرا کجاست. اگر آدرس نسبی کار نکرد، می‌توانید از آدرس مطلق استفاده کنید. مثلا، ً اگر text_files را در پوشه‌ای غیر از py_progs قرار داده‌اید، دادن آدرس 'text_files/filename.txt' کافی نیست؛ چون پایتون آن را فقط داخل python_work جست‌وجو می‌کند. در این حالت، باید آدرس مطلق را بنویسید تا مشخص شود پایتون کجا را جست‌وجو کند. آدرس‌های مطلق معمولاً بلندتر هستند، چون از پوشه ریشه سیستم عامل شروع می‌شوند:
  path = Path('/home/eric/py_progs/text_files/filename.txt')

با استفاده از آدرس‌های مطلق، می‌توانید فایل‌ها را از هر نقطه‌ای در سیستم خود بخوانید. برای شروع، ساده‌ترین کار این است که فایل‌ها را در همان پوشه برنامه خودتان یا در پوشه‌ای مانند text_files درون پوشه برنامه نگهداری کنید.

کار با محتویات فایل

بعد از خواندن فایل متنی، محتوای آن در برنامه به‌صورت یک رشته (string) در اختیارشما قرار می‌گیرد.

تبدیل محتوا به لیست: برای اینکه بتوانید روی هر برند تلفن همراه جداگانه کارکنید، لازم است متن فایل را به لیستی از خطوط تبدیل کنید.

حالا هر برند یک عضو از لیست است و می‌توانید با آن کارکنید.

-splitlines() رشته متنی را به لیستی از خطوط تقسیم می‌کند.

شکل ۲۳
شکل ۲۳

صفحه ۲۵۹

شکل ۲۴
شکل ۲۴

شمارش داده‌ها: مثلاً تعداد برندهای موجود در فایل:

شکل ۲۵
شکل ۲۵

جست‌وجو در محتویات فایل

بررسی اینکه آیا یک برند خاص در فایل وجود دارد یا نه:

شکل ۲۶
شکل ۲۶