طراح سایتپایه یازدهم
دانلود کل سایت
فهرست درس‌ها

پودمان ۵: برنامه‌نویسی جنگو

مدل شهر و پنل ادمین

صفحه ۲۹۵

واحد یادگیری ۲

آیا تابه‌حال اندیشیده‌اید

  • یک سایت چطور با پایگاه داده ارتباط برقرار می‌کند؟

  • یک وب اپلیکیشن چطور کاربر مهمان را تشخیص می‌دهد؟

  • اطلاعاتی که کاربران در فرم‌ها وارد می‌کنند، چطور در پایگاه داده ذخیره می‌شود؟

  • برنامه‌نویس چگونه می‌تواند از بروز خطاها در سایت جلوگیری کند؟

در پایان از هنرجو انتظار می‌رود

  1. بتواند با استفاده از جنگو در پایگاه داده تغییرات اعمال کند.

  2. مفهوم فیلد و جدول در جنگو را درک کرده و درباره آن استدلال نماید.

  3. با استفاده از جنگو، بتواند اطلاعات فرم‌ها را در پایگاه داده ذخیره نمایند.

  4. با مفهوم ORM در جنگو آشنا شود و بتواند پرس‌وجوهای ساده بنویسد.

  5. مشکلات و باگ‌های مرسوم در وب اپلیکیشن‌ها را بشناسد و بتواند به‌صورت عملی مشکلات را برطرف نماید.

استاندارد عملکرد

هنرجو بتواند با ساخت Model در جنگو و استفاده از فرم‌های HTML ارتباط با پایگاه داده را پیاده‌سازی کند و اطلاعاتی که کاربران وارد می‌کنند را در جداول ذخیره و بازیابی نماید.

صفحه ۲۹۶

ساخت جدول شهر در پایگاه داده

تا این مرحله سایت شما فقط دمای شهرهایی را نمایش می‌دهد که در view مشخص کرده‌اید، یعنی در show_temp_view اسم شهر ثابت است و همیشه دمای یک شهر، نمایش داده خواهد شد. روش بهتر این است که کاربر مهمان، قابلیت انتخاب شهر موردنظرش را داشته باشد.

جهت پیاده‌سازی این قابلیت، نیاز است، اطلاعات شهرها را به همراه طول و عرض جغرافیایی هر شهر، در پایگاه داده ذخیره کنید، سپس وقتی کاربر وارد سایت شد، لیستی از شهرها را مشاهده کرده و با کلیک روی نام شهر، دمای شهر موردنظر خود را ببیند.

برای پیاده‌سازی این قابلیت باید یک جدول (table) در پایگاه‌داده ایجاد کنید.

هر app یک فایل با نام models.py دارد. جنگو برای ساخت جداول از مدل‌ها (model) استفاده می‌کند. هر مدل در جنگو معادل یک جدول، با همان نام، در پایگاه‌داده است. در اولین قدم باید درون فایل models.py کلاس لازم برای تعریف جدول و ستون‌های جدول ایجاد شود.

فایل models.py در weather app را باز کنید. سپس محتوای این فایل را همانند شکل 27 تغییر دهید.

شکل ۲۷: ساخت مدل City
شکل ۲۷: ساخت مدل City

توضیحات کدها:

خط 1: ماژول models از ماژول django.db، وارد (import) شده است. در واقع با این خط، ابزارها و کلاس‌های لازم برای تعریف مدل‌های پایگاه‌داده (Database Models) وارد (import) می‌شوند.

خط 3: کلاس City جهت ساخت جدول شهرها با ارث‌بری از Model ایجاد شده است. Model کلاس پایه جنگو برای ساخت مدل‌ها (جدول‌های پایگاه‌داده) است و امکانات لازم برای ارتباط با پایگاه‌داده را فراهم می‌کند.

خط 4: این دستور یک فیلد برای نگهداری نام شهر به‌صورت متن، در جدول می‌سازد که حداکثر 50 کاراکتر طول دارد. برای CharField تعیین‌کردن max_length اجباری است.

خط 5: از FloatField جهت نگهداری اعداد اعشاری استفاده شده است. عرض جغرافیایی (Latitude) و طول جغرافیایی (Longitude) هر دو عدد اعشاری هستند.

صفحه ۲۹۷

برای استفاده از مدل City، نیاز است که جدول معادلش در پایگاه‌داده ساخته شود.

در ترمینال دستور makemigrations را همانند شکل 28 اجرا کنید.

شکل ۲۸: اجرای دستور makemigrations
شکل ۲۸: اجرای دستور makemigrations

وقتی makemigrations را اجرا می‌کنید، درون weather app، فایلی با نام 0001_initial.py در پوشه migrations ایجاد می‌شود. این فایل کدهای لازم جهت تبدیل مدل به جدول واقعی را آماده‌سازی می‌کند. در مرحله بعد دستور migrate را همانند شکل 29 در ترمینال اجرا کنید.

شکل ۲۹: اجرای دستور migrate
شکل ۲۹: اجرای دستور migrate

صفحه ۲۹۸

پس از اجرای migrate، جدول‌های پیش‌فرض جنگو و جدول city در پایگاه‌داده db.sqlite3 ساخته می‌شوند.

مشاهده جداول پایگاه‌داده

برای مشاهده ساختار و محتوای جداول درون پایگاه‌داده، می‌توانید افزونه SQLite Viewer را به‌عنوان یک ابزار کمکی نصب کنید. برای نصب این افزونه مطمئن شوید که اینترنت متصل باشد (شکل 30).

شکل ۳۰: جست‌وجوی افزونه SQLite Viewer
شکل ۳۰: جست‌وجوی افزونه SQLite Viewer

پس از نصب افزونه ذکر شده، با کلیک بر روی فایل db.sqlite3 جدول‌های پیش‌فرض جنگو و جدول city را مشاهده خواهید کرد (شکل 31).

شکل ۳۱: جداول پایگاه‌داده
شکل ۳۱: جداول پایگاه‌داده

صفحه ۲۹۹

همان‌طور‌که در‌شکل 31 مشخص است، جدول city با پیشوند weather ساخته شده است. با کلیک روی جدول weather_city، لیست فیلدها در سمت راست نمایش داده می‌شود. در حال حاضر هیچ رکوردی در جدول city وجود ندارد.

با افزونه SQLite Viewer فقط می‌توانید محتوا و ساختار جداول را مشاهده کنید و امکان ذخیره اطلاعات وجود ندارد.

برای تغییر محتوای جدول city و یا افزودن نام شهرهایی جدید به جدول لازم است وارد پنل ادمین جنگو شوید. البته هنوز نمی‌توانید از طریق پنل admin داده‌های مربوط به شهر‌ها را وارد دیتابیس کنید، چرا که هنوز کاربر admin تعریف نشده است؛ بنابراین در مرحله بعد نوبت تعریف کاربر admin است.

پنل مدیریت جنگو

برای ورود به پنل ادمین، نیاز به نام کاربری و رمز عبور است. دستور زیر را در ترمینال وارد کنید:

python manage.py createsuperuser جنگو از شما نام کاربری درخواست می‌کند (شکل 32).

شکل ۳۲: اجرای دستور createsuperuser
شکل ۳۲: اجرای دستور createsuperuser

همان‌گونه که مشخص است، نام کاربر جاری ویندوز را به‌عنوان نام کاربری پیشنهاد داده است.

می‌توانید نام کاربری admin و یا هر نام کاربری دیگری را به‌دلخواه وارد کنید، سپس به‌ترتیب، ایمیل، کلمه عبور و تکرار کلمه عبور را وارد کنید (شکل 33).

شکل ۳۳: ایجاد موفق کاربر ادمین
شکل ۳۳: ایجاد موفق کاربر ادمین

صفحه ۳۰۰

شکل ۳۴: اخطار ساده‌بودن رمز ادمین
شکل ۳۴: اخطار ساده‌بودن رمز ادمین

پس از ایجاد کاربر ادمین، با افزونه SQLite Viewer می‌توانید، کاربر ایجاد شده را در جدول auth_user همانند شکل 35 مشاهده کنید.

شکل ۳۵: نمایش کاربر admin ایجاد شده در دیتابیس
شکل ۳۵: نمایش کاربر admin ایجاد شده در دیتابیس

صفحه ۳۰۱

اکنون جهت ورود به پنل مدیریت ادمین جنگو، سرور جنگو را روشن کرده و صفحه ادمین را با تایپ آدرس زیر در نوار آدرس مرورگر، باز کنید:

http://127.0.0.1:8000/admin/ سپس با نام کاربری و رمز عبوری که ساخته‌اید، وارد شوید.

پنل ادمین همانند شکل 36 نمایش داده خواهد شد.

شکل ۳۶: ورود موفق به پنل ادمین جنگو
شکل ۳۶: ورود موفق به پنل ادمین جنگو

در قسمت Authentication and Authorization¹ با استفاده از Users می‌توان کاربران سایت را مشاهده و مدیریت کرد.

با استفاده از دکمه add می‌توان کاربر جدید ایجاد کرد. برای ایجاد کاربر جدید، لازم است فیلدهای نام کاربری، رمز عبور و تکرار رمز عبور را وارد کرده و دکمه save را بزنید (شکل 37).

شکل ۳۷: فرم ساخت کاربر جدید
شکل ۳۷: فرم ساخت کاربر جدید

صفحه ۳۰۲

پیغام ذخیره موفقیت‌آمیز همانند شکل 38 مشاهده خواهید کرد. در این مرحله می‌توانید اطلاعات تکمیلی، مثل نام، نام خانوادگی، ایمیل و… را برای کاربر ایجاد شده ثبت کنید.

شکل ۳۸: ذخیره موفق کاربر
شکل ۳۸: ذخیره موفق کاربر

برای مشاهده لیست کاربران ایجاد شده، روی Users کلیک کنید (شکل 39).

شکل ۳۹: مشاهده لیست کاربران
شکل ۳۹: مشاهده لیست کاربران

افزودن جدول شهر به پنل ادمین

اگر دقت کرده باشد در شکل 36، در پنل ادمین جدول شهرها مشاهده نشد، با انجام مراحلی که در ادامه آمده است، می‌توانید جدول City را به پنل ادمین اضافه کنید.

صفحه ۳۰۳

هر app در جنگو یک فایل admin.py دارد. فایل admin.py در weather app را باز کنید و همانند شکل 40، مدل City را به ادمین جنگو معرفی کنید.

شکل ۴۰: معرفی مدل City به پنل ادمین جنگو
شکل ۴۰: معرفی مدل City به پنل ادمین جنگو

توضیحات کدها:

خط 1: ماژول admin جهت مدیریت پنل ادمین از contrib وارد (import) شده است.

خط 2: مدل City از فایل models.py وارد (import) شده است.

خط 4: مدل City با دستور register به پنل ادمین معرفی شده است.

اکنون فایل را ذخیره کنید، سپس مرورگر را refresh کنید، جدول city به ادمین جنگو اضافه شده است و حرف s به انتهای نام مدل اضافه شده است (شکل 41).

شکل ۴۱: اضافه شدن City به پنل ادمین
شکل ۴۱: اضافه شدن City به پنل ادمین

صفحه ۳۰۴

وارد کردن اطلاعات شهرها

در پنل ادمین، روی دکمه Add (مقابل Citys) کلیک کنید، فرم ثبت شهر (Add city) را مشاهده خواهید کرد (شکل 42) .

شکل ۴۲: فرم Add city
شکل ۴۲: فرم Add city

جدول ۲: طول و عرض جغرافیایی چند شهر

نام شهر عرض جغرافیایی (lat) طول جغرافیایی (lon)
میناب 27.1478 57.0738
همدان 37 .7981 48 .5146
تهران 35 .7219 51 .3347
الشتر 33.8632 48 .2617
تفرش 34 .6936 50 .0154
بابل 36.5387 52.6765
جهرم 28 .5177 53 .5744
تبریز 38 .0792 46.2887
سبزوار 36.2152 57 .6678